W czasie bezruchu, w stosun­kowo krótkim okresie w układzie rucho­wym człowieka dochodzi do zaników, zmian zwyrodnieniowych i przykurczów mięśni, zniekształceń i zmian degeneracyjnych w kościach, zesztywnienia stawów. Stwierdzono np., że siła i napięcie mięśni, które nie podejmują żadnego wysiłku, ma­leje o 5% dziennie. Dlatego leżenie czło­wieka w łóżku, nawet przez krótki czas, zwłaszcza człowieka starego, należy trak­tować jako zagrożenie. Z tych powodów, jeżeli tylko nie ma wyraźnych przeciw­wskazań, należy wprowadzać różne ćwi­czenia mięśniowe. U chorych, którzy leżą długo, ćwiczenia takie powinny być stoso­wane systematycznie, nawet wtedy, gdy sprawiają one choremu pewne dolegliwo­ści, jak to się zdarza w różnych zmianach reumatycznych. Chory musi być o ich potrzebie i wartości przekonany.

Znaczenie ruchu dla chorego
Ruch, tj. aktywność fizyczna, jest jedną z podstawowych potrzeb człowieka. Jak wiemy, odgrywa ona bardzo ważną rolę w przebiegu wszystkich procesów życio­wych. Ograniczenie, a nawet całkowite wyłączenie tej aktywności w czasie leżenia
w łóżku, zwłaszcza długotrwałego, dopro­wadza zazwyczaj do pogorszenia samopo­czucia, osłabienia, zaburzeń snu. Składniki odżywcze i tlen doprowadzane są gorzej do wszystkich komórek organizmu. Brak ruchu może doprowadzić do gorszej pracy serca, zaburzeń przemiany materii, a także przewodu pokarmowego, do zakrzepowe­go zapalenia żył, zapalenia płuc, powstania odleżyn.

Pomiędzy   połówki   złożonego   plastyku wkłada się pieluchę, a pozostałą jej częścią owija całość. W ten sposób otrzymuje się stosunkowo wąski (ale nie za wąski) pas wkładu. Tak przygotowane zabezpiecze­nie wkłada się pomiędzy nogi chorego wsuwając głęboko pod pośladki jego jed­ną część, a drugą wysuwając do góry. Wkład ten trzeba często sprawdzać i zmie­niać po zabrudzeniu. Wówczas zawsze należy chorego podmyć, skórę dokładnie osuszyć i nasmarować tłustym kremem lub wazeliną, aby ją zabezpieczyć przed dzia­łaniem wilgoci, która może doprowadzić do uszkodzenia skóry i sprzyjać powsta­waniu odleżyn.

Postępowanie z chorym, który się zanieczyszcza
Chory, który bezwiednie oddaje mocz i stolec, powinien mieć odpowiednio za­bezpieczone łóżko. Jego także należy chronić. Dla zabezpieczenia łóżka stosuje się oprócz podkładu gumowego i płócien­nego dodatkowo duży podkład gumowy, zakładany pod prześcieradło i pokrywający cały materac. Poduszki chronią pokrowce z cienkiego plastyku zakładane pod po­szewkę. Zabezpieczenie chorego polega na stosowaniu wkładów, podobnie jak pieluszek u niemowląt, tyko odpowiednio większych .
Podstawowe części tego wkładu stano­wią: gruba warstwa ligniny, owinięta po­krywającym ją dokładnie kawałkiem gazy, prostokąt z cienkiego plastyku i duża mięk­ka pielucha.

Następnie układa się podkład gumowy i ręcznik, przykrywając nimi częściowo poduszkę i barki, dla ochrony przed ewen­tualnym zmoczeniem. Miednicę należy podsunąć brzegiem pod szyję chorego (głowa powinna lekko zwisać) (ryć. 8a). Osoba stojąca po prawej stronie (tu po­winny znajdować się wszystkie przybory) po rozczesaniu włosów myje głowę. Oso­ba znajdująca się po drugiej stronie pod­trzymuje głowę chorego, aby zmniejszyć ból karku. Chory w tym czasie powinien mieć zamknięte oczy. Mycie i spłukiwanie włosów należy powtórzyć dwukrotnie, uważając, aby nie zalewać twarzy i łóżka. Jeżeli miednica zapełnia się, trzeba wodę wylać do wiadra. Po dokładnym wypłuka­niu włosów i odstawieniu miednicy należy głowę chorego owinąć możliwie ciasno ręcznikiem. Następnie trzeba go ułożyć wygodnie na poduszkach i po wytarciu włosów zmienić ręcznik na suchy. Spraw­ne wykonanie mycia nie doprowadza ani do zmęczenia chorego, ani do zmoczenia łóżka.

Potrzebne przybory to: miednica, dwa duże dzbanki z ciepłą wodą, jeden mały do polewania, mały podkład gumowy lub plastikowy (80 * 80 cm), 2—3 ręczniki, szampon, wiadro.
Wszystkie przybory stawia się przy łóżku chorego w taki sposób, aby było wygodnie się nimi posługiwać. Osoby myjące stają po obu stronach łóżka. Jeżeli chory leży na dwu poduszkach, jedną należy wyjąć, a następnie pomóc mu zsunąć się niżej z równoczesnym przesunięciem pozosta­wionej poduszki w kierunku pleców, aby zrobić miejsce na miednicę. Chory powi­nien tak leżeć, żeby poduszka sięgała do jego barku (jeżeli jest bardzo płaska — na­leży użyć dodatkowej), a głowa była od­chylona do tyłu.

Do wanny napuszcza się najpierw zimną wodę, potem ciepłą — w takiej ilości, aby chorego przykryła niskim słupem. Tempe­ratura wody w czasie kąpieli powinna wynosić 35° C. Następnie — na tyle, na ile jest to potrzebne—trzeba pomóc choremu przy rozbieraniu, wchodzeniu do wanny, myciu, wychodzeniu z wanny i osuszeniu. Ze względu na bezpieczeństwo trzeba być przy chorym przez cały czas. Pożądana jest także obecność w pobliżu innej osoby na wypadek ewentualnego zasłabnięcia. Po osuszeniu i ubraniu powinien chory powrócić do przewietrzonego pokoju i prześcielonego łóżka.

Kąpiel
Kąpiel w wannie ma znaczenie zarówno dla poprawy samopoczucia, jak i dokład­nego oczyszczenia skóry chorego. Chorzy leżący powinni być kąpani przynajmniej raz w tygodniu, jeżeli nie ma wyraźnych prze­ciwwskazań, jak: ciężki stan, wysoka tem­peratura, różne zmiany i opatrunki na skó­rze. Najlepszą porą do kąpieli jest wieczór, ale kąpać można także w innym czasie, unikając jedynie okresu bezpośrednio po jedzeniu. Kąpiel nie powinna trwać dłużej niż 10 min, aby nie zmęczyć chorego. Przed przystąpieniem do kąpieli należy łazienkę przewietrzyć i sprawdzić, czy jest w niej dostatecznie ciepło. Następnie trze­ba przygotować wszystkie przybory do mycia, a także termometr kąpielowy. W łazience powinno się znaleźć krzesło pokryte kocem, na którym rozłożono duży podkład plastykowy i prześcieradło kąpielowe. Dla chorych z dużym ograniczeniem ruchu należy przygotować proste udogodnienia pomocnicze, przydatne przy wchodzeniu i wychodzeniu z wanny. Może to być np. specjalna ławeczka lub zwykła deska do prasowania, którą układa się w poprzek wanny, a także podstawka pod nogi. Ła­weczka pomaga przy wejściu i wyjściu z wanny, trzeba jednak uważać, aby się nie przeważyła .

Mycie rąk
Choremu leżącemu należy umożliwić czę­ste mycie rąk; szczególnie powinien on myć ręce przed jedzeniem, a także po wydaleniu moczu i stolca. Najprościej jest myć ręce przez polewanie. Potrzebny jest do tego mały dzbanek z cie­płą wodą, mała miednica, mydło i ręcznik. Ręcznik można rozłożyć na kocu koło chorego, na nim ustawić miednicę, a na­stępnie polać mu ręce, podać mydło, a po umyciu spłukać ponownie wodą. Jeżeli chory sam nie może umyć sobie rąk, należy wszystkie czynności wykonać za niego.

Toaleta jamy ustnej u chorego, który jest nieprzytomny, wymaga wielkiej os­trożności. W żadnym razie nie należy pró­bować, aby chory płukał jamę ustną, grozi to bowiem zachłyśnięciem, tj. dostaniem się płynu do dróg oddechowych, co w konsekwencji może spowodować zapa­lenie płuc.
Jeżeli chory ma ruchomą protezę zę­bową, powinna ona być wyjmowana wie­czorem i dokładnie myta szczoteczką, a na­stępnie wkładana do szklanki z wodą. Ciężko choremu należy protezę usunąć z jamy ustnej do momentu odzyskania przytomności, w przeciwnym razie grozi np. wpadnięcie jej do gardła.